Dit verhaal is gebaseerd op ware gebeurtenissen
die plaats hebben gevonden in Amsterdam tussen 1940 en 1945
Goedemorgen. - Morgen, Miep.
Alhoewel, zo goed is het nu ook weer niet.
Maar het is niet zo dat de wereld vergaat.
Elli vindt van wel.
De gang van zaken wordt verstoord, meer niet.
Is het niet vreselijk, Miep? - Misschien valt het wel mee, Elli.
Je moet het positief bekijken. - Waarom is de koningin dan gevlucht?
Wilhelmina is niet gevlucht.
In Engeland is ze een symbool van een vrij Nederland...
...geen koningin in gevangenschap.
Het is ook nog een tegenslag voor Hitler. En zich overgeven doet ze niet.
Maar niets zal nog hetzelfde zijn. Alles wordt anders.
Ze zullen niet alles kunnen veranderen, Elli. We moeten gewoon volhouden.
Zo is dat.
Dat we ons neutraal hebben verklaard, heeft dus niet geholpen.
Het had veel erger kunnen zijn, Kraler.
We zijn niet gebombardeerd, zoals Rotterdam.
Hou Rotterdam maar in je achterhoofd. Denk aan al die doden.
Ik merkte het slechts op, Koophuis. Ik heb er verder geen oordeel over.
Koffie, Elli.
Zouden de zaken eronder gaan lijden? - Welnee, ook Duitsers houden van jam.
Goedemorgen, Mr van Daan.
Hoe gaat het vanmorgen met je?
We moeten er allemaal het beste van maken, hé?
Voor zover ze dat toelaten, althans.
Wilt u een kop koffie? - Nu nog even niet. Dank je, Miep.
Binnen.
Goedemorgen, Mr Frank.
Mr Koophuis vindt het een minder goede morgen.
Hoe nemen de anderen het op? - Onder omstandigheden goed, denk ik.
Toen ik Duitsland in 1933 verliet, wilden de nazi's de wereld al veroveren.
We vonden het toen maar idioot gepoch.
De hele wereld zal wel niet lukken. - Laten we hopen van niet.
Mrs Frank en ik nodigen zaterdag mensen uit.
We zouden het leuk vinden als jij en Jan ook kwamen.
Dat lijkt me heel gezellig. Dank u wel.
Het leven gaat door.
Travies NV. - Met mij. Hoe is het met je?
Ik probeer tevergeefs niet gedeprimeerd te raken. Heb je ze al gezien?
Het herenras? Nee, nog niet. - Ik vraag me af hoe ik op ze reageer.
Je zult naar ze kijken en weer wegkijken. We moeten toch gewoon verder.
Hoe laat ben je klaar? - Rond een uur of zes, denk ik.
Gaan we uit eten?
Mr Frank denkt niet dat de zaak eronder zal lijden.
Zeker omdat we een Duits bedrijf zijn.
Daar heeft hij wel gelijk in.
Maar we moeten het maar afwachten.
Ik weet ineens wat er mis is.
Is er iets mis, dan? - Het is hier nog nooit zo stil geweest.
Dus dat is het. Ik had al het idee dat er iets niet klopte.
We moeten niet omwille van hen gaan zitten fluisteren.
Het komt door de schrik.
We gaan gewoon door.
We gaan door.
Ik verlang nu meer dan ooit naar een plek om samen met jou te wonen.
Dat wordt moeilijk. De stad zit nu vol vluchtelingen.
Maak je niet druk. Ergens komt op dit moment een betaalbare woning vrij.
En die woning krijgen wij, dat beloof ik je.
Heb je het adres toevallig bij je?
Ik ben een optimist, maar toveren kan ik niet.
Daar neem ik genoegen mee.
Ik zal terzake komen, Miss... Mag ik Hermine zeggen?
Als u dat wilt. Ik gebruik m'n officiële naam zelden.
Ik zal terzake komen, Hermine. Ik vertegenwoordig, zoals ik zei...
...de Amsterdamse tak van de Bond voor Duitse Meisjes in Nederland.
Het doel van m'n bezoek...
...is het toevoegen van jouw persoon aan ons snel groeiende ledental.
In deze brochure staan onze doeleinden en grondbeginselen.
Ze komen uiteraard van onze Führer, Adolf Hitler.
Dit is het aanmeldingsformulier. Maar dat is slechts een formaliteit.
Er moet sprake zijn van een vergissing. Ik ben geen Duitse.
Geboren in Wenen in 1909. Geëmigreerd in 1920.
Wonende bij Mr en Mrs Nieuwenhuis, pleegouders.
Geloofsovertuiging: Katholiek. In het bezit van een Duits paspoort.
Bent u dat dan niet? - Ik heb niet gekozen voor 'n Duitse pas.
Ik had een Oostenrijks paspoort totdat Oostenrijk werd bezet in 1938.
Toen is mij een Duits paspoort opgedrongen.
Ik ben Oostenrijkse van geboorte.
En ik kies ervoor Nederlandse te zijn, omdat ik van dit land hou.
Gezien uw trouweloze houding jegens uw vaderland...
...is het vreemd dat u geen burger bent van dit land dat u zo onterecht koestert.
Ik betreur het dat ik heb nagelaten dat te worden. Nu zeker.
En wat die grondbeginselen betreft:
Daar hebben vele duizenden mensen onder moeten lijden.
Het hakenkruis staat wel op m'n paspoort, maar het staat los van mij.
Bravo, Miep. - Je moet die lui zeggen waar 't op staat.
Op onze Nederlandse vrienden.
Toch denk ik dat het onvoorzichtig van je was, Miep.
Als Miep niet bij een clubje hysterische fascistische vrouwen wil horen...
...is dat haar zaak.
Wie weet. Wilt u nog koffie, Mr Gies? - Nee dank u, Mrs Frank.
Jullie Duitsers houden van sterke koffie.
De koffie thuis was nog sterker. Dit is voor vluchtelingen.
Het lepeltje moet er rechtop in blijven staan.
Wat mis ik dat. - We missen zo veel van thuis, Herman.
Edith, je doet net alsof er nog een thuis bestaat.
Maar Duitsland bestaat niet meer, begrijp je wel?
Niet sinds we zijn gevlucht.
We hebben allemaal heimwee. Maar Edith heeft er net wat meer last van.
Als ik reëel ben, moet ik Petronella gelijk geven. We hebben geen thuis meer.
Dat is niet waar. Het is ons nu achterna gekomen.
Nu ja, hier kunnen we het allemaal over eens zijn, denk ik:
Op het Duitsland dat ooit was.
Proost.
Kom op, dansen.
Miep, ik heb nieuws voor jullie beiden. Jullie zochten toch een woning?
Het begint een wanhopige zoektocht te worden.
Er is in heel Amsterdam niets te vinden.
Ik weet wel iets. Een vriendin van ons, Mrs Samson, woont in de Hunzestraat.
Ze woont alleen. Maar de laatste tijd vindt ze het eng om alleen te zijn.
Ze heeft twee kamers die ze bijna nooit gebruikt. Ze wil ze gaan verhuren.
Ik heb haar over jullie verteld. Interesse?
Of we interesse hebben?
We zijn u zo dankbaar, Mr Frank. - Wat fantastisch.
Dag, Miep. Dag, Mr Gies.
Margot, waar was jij al die tijd? - In de keuken.
Ik dacht dat je naar de film was. En je zusje?
Die zit te mokken. - Waarom zit ze te mokken, schat?
Ik heb haar weer verslagen. - Waarbij?
Ik heb dit pas één of twee keer gedaan. Ik kan er niets van.
Heb je die nieuwe Amerikaanse film in het Rialto gezien?
The Philadelphia Story. Met Katharine Hepburn en Cary Grant.
Katharine Hepburn is echt geweldig.
Ze is nog beter dan Carole Lombard. Al is die ook heel erg goed, hoor.
Wat zou het leuk zijn om zo iemand te zijn als zij.
Met Cary Grant ligt het anders. Laat ik daar duidelijk over zijn.
Ik vind Cary Grant de knapste man van de hele wereld.
Op papa na, natuurlijk.
Ben je bang voor de Duitsers, Miep?
Ik probeer niet bang te zijn.
Maar je bent het wel?
We hoeven er alleen maar heen te gaan en ze deze gegevens te overhandigen.
We moeten ons registreren. - Moet iedereen dat doen?
Nee, alleen de joden. - Waarom is dat dan?
Dat willen de Duitsers zo, in de bezette gebieden.
Je hoeft je geen zorgen te maken. Het is maar een formaliteit.
Waarom willen ze onze naam, adres en jullie beroep dan weten?
Duitsers zijn bureaucraten. Ze willen alles op papier.
Ze hebben overal vier kopieën van.
Straks stikken ze in hun papierkraam, voordat de geallieerden hen verslaan.
Maar het is vooral omdat ze ons niet aardig vinden, nietwaar papa?
Ga zitten. Recht in de camera kijken.
Kin omhoog.
Wacht.
Otto. - Hoe voel je je nu, Herman?
Niet best.
Maar ik wilde weer aan het werk. Je redt het niet zonder mij.
Kraler belde gisteren, met slecht nieuws. - Wat was er dan?
We moeten ons inschrijven als joodse firma.
Travies NV is zo Duits als maar kan.
Alle joodse bedrijven moeten zich melden.
Alle bedrijven met één of meer joodse partners ook.
En bedrijven met een dochterbedrijf waar een jood aan het hoofd staat.
Het bevalt me niets. Zouden ze de zaak gaan sluiten, denk je?
Ik denk niet te veel over de toekomst na.
Heb je dit al gelezen?
Elke radio in de stad moet bij de politie worden gemeld. Waar slaat dat op?
Wat is er, kind?
Ik moet op het Duitse consulaat komen, Mrs Samson.
Er staat niet bij waarom. Ik moet er voor 22 oktober naartoe.
Dat is morgen.
Volgens onze informatie is u onlangs aangeboden...
...lid te worden van de Bond voor Duitse Meisjes in Nederland.
Een aanbod dat u verkoos af te slaan. Klopt dat?
Ik moet het land uit en binnen 90 dagen terug in Oostenrijk zijn.
Voor hoe lang? - Voorgoed. Ik word eruit gezet.
Maar waarom dan?
Omdat ik weigerde lid te worden van die fascistenclub.
Viel er dan helemaal niet over te praten? - Ik ben een ongewenste vreemdeling.
Hij is een nazi in een land dat door nazi's is bezet...
...en hij noemt mij een ongewenste vreemdeling.
Wat had ik moeten zeggen?
Dat ik bij die stomme club zou gaan als ik in m'n land mocht blijven?
Nee, natuurlijk niet. - Een vreemdeling? Ik ben Nederlandse.
Voor je gevoel, ja. In hun ogen ben je dat niet.
Waarom ben ik ook geen Nederlands staatsburger geworden? Wat moet ik nu?
Jij wordt Nederlands staatsburger. - Hoe dan?
Door met een Nederlander te trouwen. Dan word jij ook Nederlands.
Nu moeten we nog een knappe, intelligente Nederlander zien te vinden.
Gezond van geest en lichaam, met een veelbelovende toekomst.
Lemand bij wie je verzekerd bent van een verzorgde oude dag.
Mag ik een kandidaat opperen?
We hebben het zo vaak over trouwen gehad...
Ik had me je aanzoek heel anders voorgesteld.
Dit is toch veel interessanter dan de traditionele manier?
Jawel. Doe het eens op de traditionele manier.
Wil je met me trouwen, liefste?
Jan. Miep. Hierheen.
Nog iets dichterbij. Zo, ja. Perfect.
Heel goed.
Mrs Frank, nu moet u erop.
Allemaal lachen, graag.
Schiet op, anders missen jullie de trein.
Februari 1941
Het is begonnen.
Zo gaat dat met die Duitsers. - Hoeveel mensen zijn er meegenomen?
Vierhonderd, schatten ze. Ze zijn naar een of ander kamp.
Daar blijven ze niet lang. Ze zullen verdwijnen.
Waar ze heen gaan, weet zelfs het verzet niet.
Zo gaat dat.
Dit is Radio Oranje. De stem van Nederland, vanuit Londen.
Goedenavond, vrienden in Holland.
We spreken onze bewondering uit voor de inwoners van Amsterdam.
Zij hebben uit verontwaardiging en woede...
...over de behandeling van de joden...
...een algehele staking uitgeroepen in alle grote industrietakken.
De koningin spreekt haar respect uit voor deze moedige daad.
Er zullen immers represailles volgen vanwege dit dappere verzet.
Houd moed en God zij met u, inwoners van Amsterdam.
De stakers wisten wat er zou volgen.
Maar het weerhield ze er niet van dit te doen.
Ze wilden ons laten zien dat we vrienden hebben, dat ze 'n hart hebben.
De Duitsers hebben ons vandaag ook iets laten zien.
Hoe bedoelt u, mama?
Ze hebben enkele vervelende regels ingesteld, meisjes.
Wat voor regels?
We mogen niet meer in hotels verblijven.
We mogen niet meer naar een café, restaurant of bioscoop.
De bibliotheek en openbare parken zijn vanaf nu...
...ook verboden terrein voor ons.
Maar dat geeft allemaal niet.
Je zult zien dat je veel dingen kunt ontberen als het echt moet.
Maar één regel kunnen we altijd blijven overtreden.
En dat gaan we nu doen.
Ze proberen hem weer te storen.
Wat zouden ze doen als ze wisten dat we naar Radio Oranje luisteren?
Dat komen ze niet te weten.
Ze komen echt niet te weten wie naar de radio luistert en wie niet.
Dus dat kunnen ze niet voorkomen.
En uw wisselgeld. - Dank u.
Ik weet niet of de Amerikanen ons kunnen helpen.
Natuurlijk wel, Mrs Samson.
Ze hebben het te druk met de Japanners.
En ze zitten nu pas in Noord-Afrika.
Amerika is een enorm groot land, ze hebben veel soldaten.
We moeten gewoon geduld uitoefenen.
Fantastisch. Echt waar. - Durf je dat?
Als we gele sterren moeten dragen, zullen we ze overladen met geel.
Dank u, dominee.
Ik geef het die Nederlanders na: Ze hebben lef.
Alleen Nederlanders en Denen durven zich te verzetten, volgens Radio Oranje.
Daar is lef voor nodig. - Ik ga vandaag met Miep praten.
Het is tijd. Vind je ook niet? - Ja, je hebt gelijk.
Miep, ik ga je een geheim vertellen.
Je weet dat er in Amsterdam en elders joden ondergedoken zitten.
Mrs Frank en ik gaan ook onderduiken.
Samen met Margot en Anne.
Van Daan en z'n gezin gaan ook mee. - Ik begrijp het.
Mr Koophuis en Mr Kraler zullen het bedrijf draaiende houden.
En je kunt nog bij me terecht voor vragen.
Zou jij bereid zijn...
...om ons te helpen als we zijn ondergedoken?
Zeer zeker.
Denk er eerst over na, Miep.
De straf die staat op het helpen van joden is zwaar: Celstraf en erger.
Daar hoeven we het verder niet over te hebben.
Zegt u maar wat ik moet doen.
Miep, pak je jas en ga met me mee. - Nu meteen?
Waarom niet? Dan ben je even weg van dit saaie gebeuren. Kom.
Hier is het.
Kijkt u eens, mevrouw. - Tot volgende week, Mr Hendriks.
Hoe is het, Van Daan? - Klagen heeft geen zin.
Geef hier maar een half pond van. Wat het ook mag zijn.
Dit is een vriendin van me: Mrs Gies.
Je ziet er patent uit. - Dat komt door al dat lopen.
Jullie protestanten weten niet wat je mist.
We mogen niet met de tram en niet met de fiets, dus blaken we van gezondheid.
Als de Duitsers dat horen, mogen we meteen de tram weer in.
Terug naar kantoor maar weer. - Ik begrijp niet wat ik hier...
Je moet het zo zien: Het kan nooit kwaad om een eerlijke slager te kennen.
Otto, je moet snel komen. - Wat is er, schat?
Wat is er dan?
Rustig, Edith. Vertel eerst even wat er is gebeurd.
Wat fijn dat jullie zijn gekomen. Het is erg laat, maar de reden is dat...
Het gaat om Margot.
Ze moet zich melden voor een werkkamp in Duitsland.
Mijn god. Wanneer? - Morgen.
Maar ze is pas 16. - Dat maakt hen niets uit.
Kunnen we iets doen, Mr Frank?
We waren er natuurlijk nog niet helemaal op voorbereid.
Maar dit maakt het noodzakelijk om onmiddellijk onder te duiken.
Vanavond nog?
Morgenochtend. Ben je nog steeds bereid ons te helpen?
Wat kan ik doen? - Ik heb nog één fiets.
Die heb ik achtergehouden. Daarop kan Margot met je naar het onderduikadres.
Dan is ze er sneller. Het is een uur lopen van hier naar kantoor.
Ze zal haar ster afdoen. Wij komen jullie achterna.
Weet waar je aan begint, Miep.
Je zult een jodin begeleiden op een fiets die ze niet mag bezitten...
...en ze zal geen ster dragen.
Juli 1942
Ga maar snel, schat.
Is dit nou die zolder? - Ja. Ga maar. Ik kom straks terug.
Niet voor het raam staan en hou je stil. Het kantoor gaat zo open.
Vader heeft het al uitgelegd. Kan ik niet hier op ze wachten?
Nee, dat is te gevaarlijk. Ze komen er echt zo aan.
Travies NV.
Ja, dat is vanmorgen verstuurd.
Geen dank, hoor. Dag.
Dank je wel, Miep.
Welkom.
Heb je nog bonboekjes kunnen krijgen?
Jans vrienden in de ondergrondse zorgen voor vervalste bonboekjes.
Ze doen er verder niet moeilijk over. - Wat goed.
En m'n sigaretten? - Ben je nog in onze woning geweest?
Ik was er gisteren, Mrs van Daan. Ze hebben de woning leeggehaald.
Jammer dan.
Al ons mooie meubilair. Al onze mooie spullen.
Alles is weg. Alles is weg. - Rustig nu maar.
Dat is juist 'n goed teken. Ze verwachten niet meer dat we terugkomen.
Ze zullen ons bestaan vergeten.
Je kunt niet verwachten dat ze je spullen gewoon laten staan.
Dat is niet realistisch.
Hier heb je ons boodschappenlijstje, Miep.
Zie maar wat je kunt krijgen.
Het ziet er allemaal perfect uit, Koophuis.
Nou, dan ga ik maar weer aan de slag.
De meeste boodschappen zijn wel te krijgen.
Maar we hebben niet genoeg bonnen voor zo veel vlees.
Mr van Daan heeft iets geregeld.
Weet je nog dat we een paar maanden geleden 'n boodschap hebben gedaan?
Mag ik concluderen dat 'n zekere slager ons hierbij tegemoet zal komen?
Het kan geen kwaad om een eerlijke slager te kennen.
Kan ik u helpen?
Ik weet het nog niet. Helpt u die meneer maar eerst.
Hebt u zes karbonades voor mij?
Het zou fijn zijn als er wat vlees op zat.
Ik ben m'n lijstje kwijt. Ik kom straks wel terug.
Hier heb ik het.
...achtervolgen Rommels verslagen leger in Afrika.
De Britse troepen zijn nu 300 kilometer westelijk van El Alamein.
Het Amerikaanse leger op Guadalcanal...
...heeft de Japanse troepen op het vliegveld aangevallen.
Weet u zeker dat 't die kennis van u was?
Ik weet toch hoe Mr Blumberg eruitziet. Hij woonde hiertegenover.
Hij was het echt. Hij zat dus ondergedoken bij Van Dunkel.
Ze zijn verraden, het kan niet anders. - Of ze zijn onvoorzichtig geweest.
Dat geloof ik niet. Mr van Dunkel is een heel intelligente man.
Hij is hoogleraar aan de universiteit.
Nee, ze zijn verraden. Ik voel het aan m'n botten.
Voor vijf gulden.
Dat geven de Duitsers voor informatie over ondergedoken joden.
Dan weet ik nu tenminste wat ik waard ben, Miep.
Hoe bedoelt u? - Ik ga onderduiken.
Jij en Jan kunnen hier blijven wonen. Dat zou ik zelfs heel fijn vinden.
Je weet wat er gebeurt als het hier leeg zou staan.
Dan halen ze de hele woning leeg en heb ik niets meer als ik terugkom.
Als ik al terugkom.
Dit diner wordt u aangeboden...
...ter gelegenheid van de trouwdag van de weledele Mr en Mrs Gies.
Vooraf krijgt u bouillon à la Miep.
Dan volgt rosbrief Hendriks saignant.
En daarna salade Richelieu, salade Hollandaise en één aardappel.
En als laatste suiker, kaneel... - Kaneel.
...frambozensap naast de koffie, en verschillende dessertverrassingen.
Deze mag je houden ter herinnering. - We zullen hem altijd koesteren.
Op jullie volgende trouwdag kunnen we misschien bij jullie eten.
Afgesproken. - We zullen er zijn.
Zo'n taart heb ik in tijden niet meer gezien.
De room is Margots specialiteit.
Wat vindt u van de situatie in Stalingrad?
De Russen verweren zich met hand en tand, Peter.
De moffen zitten liever in Noord-Afrika dan in Stalingrad. Daar is het warmer.
Hoe ver ligt Noord-Afrika van Italië af? - Niet zo ver.
De geallieerden vallen binnen een half jaar Italië binnen, let maar op.
Het beste nieuws is wat Miep vertelde.
Er worden geen joden meer opgepakt. - De laatste keer is al weken geleden.
Of ze maken ruimte in de vernietigingskampen.
Miep, Jan, voor het nieuws van buiten zijn we van jullie afhankelijk.
Het nieuws binnenshuis houdt Anne bij. - Voor zover er nieuws is.
Je schrijft alles in je boekje op, hé? - We hebben een auteur in de familie.
Ze geeft beslist al onze duistere geheimen prijs.
Krabbel, krabbel, krabbel. - Anne krabbelt niet.
Als er al geheimen waren, zou ik ze niet prijsgeven.
Het is een privé-dagboek. Mag ik van tafel, papa?
Anne kan zo overgevoelig reageren. - In tegenstelling tot sommige anderen.
Nog koffie, Jan?
Mag ik binnenkomen?
Ja, natuurlijk.
Sorry dat ik zo onbeleefd was, maar soms krijg ik er wat van.
Ik kan nu eenmaal niet altijd rustig en beleefd blijven in een situatie...
...die zo abnormaal is.
Ik moet hier elke dag maar zitten.
En ik moet me van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat stilhouden.
Zonder jou, Jan en de anderen zou ik gek worden.
En dit kan nog eindeloos gaan duren, hé?
Dat is nog wel het ergste, denk ik.
Dat we niet weten wanneer we weer normaal kunnen leven.
Het is natuurlijk niet hetzelfde als hier opgesloten zitten.
Maar ik probeer de bezetting zo te zien:
Met iedere dag die voorbijgaat, duurt de bezetting een dag minder.
Soms helpt het om er zo over te denken.
Ik begrijp wat je bedoelt.
Ik zal proberen dat ook te doen.
Maar weet je wat ik in de tussentijd heel graag zou willen?
Ik zou het geweldig vinden als jij en Jan hier een keer kwamen logeren.
Ik weet niet of de anderen dat zo'n goed idee vinden.
Ze zouden het echt niet erg vinden.
Jullie kunnen in onze kamer slapen. Dan slapen Margot en ik bij mama en papa.
Ik ga 't papa vragen. Als 't van hem mag, komen jij en Jan dan logeren?
Als het van de anderen mag, dan graag.
Wat fantastisch. Hij vindt het vast goed.
Ik vraag het morgen. Hij is nu kwaad omdat ik brutaal was tegen Mrs van Daan.
Zou je iets voor me willen doen, Miep? - Zeg het maar.
Kun je een schrift voor me meebrengen? M'n dagboek is vol.
Dat heb ik van papa gekregen toen ik jarig was, vlak voordat...
Vlak voordat we hierheen gingen.
Ik vind wel wat voor je.
Ik hield ooit ook een dagboek bij. - Heb je het nog?
Nee, ik heb het weggegooid. - Je had het moeten bewaren. Altijd.
Ja, dat had ik moeten doen. Dan had ik geweten hoe ik toen was.
Precies. Ik zal het mijne altijd bewaren.
Trek hem maar omhoog.
Het kan zelfmoord zijn.
Maar het ligt meer voor de hand dat hij op z'n onderduikadres is gestorven.
Spoelen.
Ik heb zelf ook besloten onder te duiken.
Het lijkt Mrs Dussel en mij het beste dat ik een veilig heenkomen zoek.
Alleen u? - M'n vrouw is lutheraan.
Dat is ook zo. - Ze wil mee, maar dat wil ik niet.
Ze hoeft niet ook te lijden.
Weet jij geen onderduikadres, Miep?
Ik vraag het omdat jij en je man vrienden van ons zijn.
Misschien heb jij de families Frank en Van Daan wel geholpen.
Hoe lang zijn ze nu al verdwenen? Een half jaar? Langer?
Ik hoop dat ze in Zwitserland of zo zitten.
Maar dat gaat me verder niets aan.
Afijn, als je misschien een adres weet...
Open.
Ik weet het niet, Jan. Ik moet erover nadenken.
We moeten het ook eerst met de anderen bespreken.
Dat begrijp ik.
Heb je naar andere opties gezocht? - Ja, maar we weten niets.
Daarom wilden we het eerst aan jou vragen.
Je hebt Dussel toch niet verteld dat we hier zitten?
Zeker niet. - Nou, welkom in hotel Het Achterhuis.
Anne is verrukt. Ik hoop dat jullie het ook leuk vinden.
Na vannacht wil je nooit meer naar Hotel De I'Europe.
Je hebt twee kaarten gepakt. - Nee, jij hebt er twee gepakt.
De rest moet ook akkoord gaan. - Ik wilde het eerst met jou bespreken.
Ik vind het natuurlijk goed. Hoe kunnen we ze weigeren, Otto?
Het zal een belasting zijn, in ieder opzicht.
Ik moet er niet aan denken wat hem overkomt als we nee zeggen.
We kunnen inderdaad niet weigeren.
We bespreken het morgen.
Misschien is een nieuw gezicht erbij juist een verademing.
Hij speelt in ieder geval beter bridge dan Petronella van Daan.
Slaap je al? - Nee.
Waar lig je aan te denken?
Dat we hier morgenochtend gewoon weg kunnen gaan...
...en een normaal leven kunnen leiden.
Ik kan me voor het eerst een beetje voorstellen...
...hoe het voor hen moet zijn.
Ik ben je enorm dankbaar. Waar is het? - Dat kan ik niet vertellen.
Wanneer ga ik? Morgen? Dan kan ik niet.
Als u voorbereidingen gaat treffen, valt het op.
Er kunnen mensen argwaan krijgen.
Uitstel is te gevaarlijk.
Goed, wat jullie het beste vinden.
Kun je me dan zeggen of het hier ver vandaan is?
Nee dokter, dat kunnen we niet zeggen.
Vertel me dan maar wat je kunt.
Morgenochtend om zeven uur gaat u naar dit adres toe.
Wacht op straat. Neem zo min mogelijk mee, zodat u niet opvalt.
Trek verscheidene lagen kleding over elkaar heen aan, maar niet te veel.
Er zal een man naar u toe komen. Hij zal zeggen: Gaat u mee?
Dat is alles.
En laat uw ster achterwege. - Dat is gevaarlijk. Stel nou dat...
Ik begrijp de bedoeling.
Gaat u mee?
Snel nu, dokter.
Wat is dit in godsnaam allemaal? Neem me niet kwalijk.
Komt u zelf maar kijken, dokter.
Ongelooflijk. Dit had ik nooit verwacht.
Welkom in het achterhuis.
Zwitserland was beter geweest, maar we maken er maar het beste van. Kom.
Het ontbijt is klaar, mensen.
Het zou me iets geruster maken als ik wist waar hij zat.
Geheimen hou je niet lang stil.
Het is beter zo. Hoe minder mensen 't weten, hoe beter.
En als ze nou doodgaan?
Wat gebeurt er als die ondergedoken mensen ziek worden en sterven?
De beloning voor het aangeven van joden is verhoogd.
Omdat er nog maar weinigen over zijn, zeker.
Heb je niet gemerkt dat er amper nog joden op straat zijn?
Toen het allemaal begon, heeft Albert me verteld...
...dat er 140.000 joden in Nederland woonden.
Hoeveel zouden er nog over zijn?
Januari 1943
Wat is er gebeurd?
Wat ben ik blij om jou te zien. - Zie je nu wel dat alles goed is?
Het is logisch dat we bang waren. - Het waren dus toch inbrekers.
Een optimist in ons midden is nooit weg.
Wat is er gebeurd? - Er is ingebroken.
Dat was kantje boord, Mr Koophuis.
We zijn u ontzettend dankbaar dat u die boekenkast hebt uitgevonden.
Als die kast er niet was geweest, waren ze hier binnengekomen.
Geven ze nog steeds vijf gulden per jood?
Ik hoop niet dat ze ons hebben horen lopen.
Anders zijn ze ons nu misschien aan het verlinken.
Tot nu toe gaat het goed.
Als deze nachtmerrie voorbij is, krijg je de grootste fles champagne die er is.
Zo origineel was m'n idee niet, hoor.
In die griezelfilms is er ook altijd zo'n verborgen deur achter een boekenkast.
Hoe heet die acteur ook alweer, Anne? - Bela Lugosi.
Ja, die met die cape. In die films komt altijd 'n deur achter de boekenkast voor.
Dan moeten we Mr Lugosi een bedankbrief schrijven.
En ik zal zijn tanden de rest van z'n leven gratis slijpen.
Zijn jullie helemaal gek geworden of zo?
Kunnen jullie je niet aan de regels houden?
Rotzakken. Gemene rotzakken, dat zijn jullie.
Je denkt dat de wereld van jullie is, maar dat zal nooit gebeuren.
Elke dag verliezen jullie weer een stukje van de wereld.
Er zal een moment aanbreken dat jullie zullen boeten voor alles.
Voor alles wat jullie hebben gedaan.
Er is iets vreselijks gebeurd. Hendriks is opgepakt.
Dag, Mr Dortmunn. - Dag, Mrs Gies.
Dus er is iemand opgepakt? Toch geen vriend van u, hoop ik?
Nee, geen vriend. Hij was m'n slager.
Een slager? Nou, dan kan je wel raden waarom hij is opgepakt.
Illegale handel, zeker.
Is hij joods?
Nee, hij is niet joods.
Er zijn ook christenen die niet te vertrouwen zijn, hé Kraler?
Kies uw slager voortaan zorgvuldiger uit.
Heil Hitler. - Een goede reis, Mr Dortmunn.
Hij kwam ineens langs. Hij bezoekt alle agentschappen.
Hij vindt de kwaliteit achteruitgaan.
Ik heb bijna gezegd dat dat komt omdat ze die oorlog zijn begonnen.
Ik moet even zitten. Ik sta te trillen.
Ik heb nog wat schriften voor je. - Dank je wel, Miep. Fantastisch.
Hoe vind jij het dat de Amerikanen nu in Italië zijn?
Waarom vielen ze Frankrijk niet binnen, zoals ze hadden beloofd?
Italië is zo ver weg. Het duurt eeuwen eer ze vanuit Italië hier zijn.
Ik heb ook een cadeautje voor je meegebracht.
Ik weet niet of ze passen. Je groeit zo hard.
Heb je dat gezien? Peter heeft het volgens mij ook gezien.
Het zijn schoenen.
Ze zijn tweedehands, maar ze zijn wel mooi.
Zijn die echt voor mij?
Ze zijn echt prachtig.
Ik heb nog nooit hoge hakken gedragen.
Dan wordt het tijd. Kijk eens of ze passen.
Straks val ik plat op m'n gezicht.
Het moet wennen. Loop eens.
Eén ei per persoon maar. Het is het wachten bijna niet waard.
Goedemorgen, Mr Koophuis.
Wat voor nieuws?
Lieve god. Is het echt waar? Weet u dat zeker?
Jan, ze zijn er.
...troepen uit de VS, Engeland en Canada.
Eisenhowers briefing was kort, om de vijand niet te informeren.
We herhalen het bericht dat vanmorgen, 6 juni 1944, is uitgezonden.
Inwoners van West-Europa.
Het geallieerde expeditieleger is vanmorgen in Frankrijk geland.
Dit maakt deel uit van het plan van de VN om Europa te bevrijden...
...samen met onze Russische bondgenoten.
Dit bericht is voor u allen. Al vindt de aanval niet in uw land plaats:
Het uur van uw bevrijding nadert.
Ledereen, mannen, vrouwen, jong en oud, speelt een rol bij de overwinning.
Leden van het verzet...
augustus 1944
Blijf zitten.
Verroer je niet.
Ze kunnen de bestelling niet vinden.
Zullen we het over uw vrienden boven hebben?
Misschien komen ze alleen even kijken. - Volgens mij weten ze het.
Miep, de bonboekjes. - God nog aan toe.
Jan, het is mis. - Hebben ze hen gevonden?
Nog niet. - Ze weten het, Jan.
Jan, neem de bonboekjes mee. Elli, ga met Jan mee.
Ja, ga maar met Jan mee.
Jij daar.
Nu al terug? Je werkt te hard. Benut ten minste je hele lunchpauze.
Er is amper te eten, daar doe je niet lang over.
Daar zeg je wat.
Papieren.
Geboren in Wenen.
Ik ben ook in Wenen geboren.
Je maakt je Duitse afkomst te schande. - Ik ben Nederlandse.
Je bent een Duitse slet die joods tuig helpt.
Je hebt je land verraden. Je maakt je volk en mij te schande.
Van dat Hollandse geteisem verwacht ik zoiets, niet van jou.
Hoe durf je zo'n verachting te tonen voor de innigste wens van de Führer?
Je hebt onderdak verleend aan die joodse honden.
Ongelooflijk dat je zo dom bent...
...dat je de gevolgen van je walgelijke daad niet inziet.
Ben je bereid om het lot van je joodse vriendjes te delen?
Weet je wat we doen met die Nederlandse jodenvriendjes?
Je bent een ongelooflijk domme vrouw.
Wat moet ik nu met je aan?
Wat moet ik met je aan?
Het is dat we allebei Duits zijn, anders zou ik geen moment aarzelen.
Het is alleen aan dat feit te danken...
...dat ik op dit moment nog een greintje medelijden met je voel.
Alleen aan dat feit, begrijp je wel?
Begrijp je wel?
Wat de gevolgen ook zijn, ik zal ze onder ogen zien.
Misschien kunnen we ze terugkopen.
We kunnen een collecte houden. Veel mensen zijn bereid wat te geven.
Misschien kunnen we ze dan terugkopen.
Ze zeggen dat de Duitsers soms willen onderhandelen nu ze de oorlog verliezen.
Je moet nooit afgaan op wat de mensen zeggen.
Het zou toch kunnen? Dat we ze terug kunnen kopen?
Waar is het voor?
Voor onze vrienden. Hoeveel kost het om ze op vrije voeten te krijgen?
Denk je dat we een handeltje in joden zijn begonnen?
Ik dacht dat u...
Als we een handel in joden hadden, waren we nu allemaal miljonair.
Over dertig seconden sta je weer op straat en begeef je je naar huis.
Of je wordt op transport gezet naar het kamp in Amersfoort.
Het is het een of het ander, dat kan ik je garanderen.
Ik zal er kort over zijn.
De Duitsers hebben zich onvoorwaardelijk overgegeven.
De oorlog is voorbij.
En toen we in Auschwitz aankwamen...
...werden de mannen van de vrouwen gescheiden.
Dat was de standaardprocedure.
Maar via via kon je er soms wel achter komen hoe 't de anderen verging.
Na enkele maanden...
...in oktober was het, geloof ik...
...zijn Anne, Margot en Mrs van Daan...
...naar Bergen-Belsen getransporteerd.
Edith...
Ik vind het erg om te moeten zeggen, maar Edith komt niet terug.
Ze is op de ziekenzaal in Auschwitz gestorven.
Ergens in de loop van de winter.
Ik heb gezien dat Van Daan naar de gaskamer is gebracht.
Mijn god.
Net voor het kamp werd bevrijd...
...hebben de Duitsers de jongere, sterkere mannen meegenomen.
Peter zat daar ook bij.
Ik weet niet wat er met hem is gebeurd.
Of met dokter Dussel.
Ik ben hem helaas geheel uit het oog verloren.
En Mrs van Daan en de meisjes?
Wat hen betreft heb ik goede hoop.
Bergen-Belsen was geen vernietigingskamp, zie je.
En zeker Anne en Margot zijn jong en sterk.
Over een week wordt Anne zestien, op 12 juni.
Ja, ik heb goede hoop.
Dit is heel erg aardig van je, Miep.
Ik ben je heel dankbaar.
U mag zo lang blijven als u wilt, Mr Frank.
Beschouw dit alstublieft als uw eigen huis...
...tot u iets hebt gevonden wat geriefelijker is.
Dan zou ik het heel fijn vinden als je me Otto zou noemen.
Dat leek me nooit zo...
Als u dat liever hebt, Mr...
Alleen buiten kantoor dan. Op het werk vind ik het niet zo gepast.
Wat je wilt. Als jij er niet was geweest, was er niet eens een kantoor meer.
Nadat Mr Koophuis vrij was gelaten, konden we gelukkig weer verder.
Fijn om zulk goed nieuws over hem en Kraler te horen.
Ik heb vaak aan hen gedacht.
Ik heb gebeden dat ze niet zwaar zouden worden gestraft.
Mag ik?
Gelukkig zijn al onze gebeden in dat opzicht verhoord.
Wat zeggen de mensen die de kampgevangenen nu bijstaan?
Wanneer hoor je meer over de meisjes? - Dat zou ik je niet kunnen vertellen.
We zijn met zovelen, Miep.
Ontheemden, noemen ze ons.
We zijn met miljoenen.
Dat is toch ongelooflijk?
Miljoenen.
Vorige week, toen Mr Kraler is teruggekomen...
...hebben we voor het eerst samen over die dag gesproken.
Mr Kraler, Mr Koophuis, Elli, Jan en ik.
Over de vraag wie jullie zou hebben kunnen verraden.
Daar kunnen we uiteraard echter alleen maar naar gissen.
Misschien zullen we het nooit weten. - Wil je het weten?
Jij dan niet?
Ik wil het nooit weten.
Binnen.
De post voor u.
Hebt u het gehoord, over die bom? - Ja.
Het is onvoorstelbaar.
Wie weet is de oorlog daar ook voorbij. - Laten we het hopen.
Otto, gaat het wel?
Anne en Margot...
...komen niet meer terug, Miep.
Neem me niet kwalijk, Otto.
Deze had ik voor Anne bewaard.
Naast ons waren er nog vele andere goede Nederlanders...
...die iets dergelijks en nog veel meer hebben gedaan...
...tijdens die duistere, afschuwelijke periode, al die jaren geleden.
Het lijkt altijd als de dag van gisteren...
...voor degenen die er getuige van zijn geweest.
Anne, Margot en Mrs van Daan stierven in Bergen-Belsen
dokter Dussel in Neuengamme Peter van Daan in Mauthausen
wie hen heeft verraden, is niet bekend
Miep en Jan Gies wonen in Amsterdam
ze zijn de laatsten van de vrienden van het Achterhuis
het dagboek van Anne Frank werd een geschenk voor de wereld